Chemia wokół nas.

Bardzo często słyszę, że chemia to zbędny przedmiot w szkole, bardzo trudny i niezrozumiały, chemia do niczego nam się nie przydaje, chemia to niszczyciel naszego środowiska. Człowiek XXI wieku otoczony różnymi wytworami przemysłowymi, żyjący w coraz bardziej zanieczyszczonym środowisku powinien posiadać pewną podstawową wiedzę z chemii ,niezbędną choćby do oceny tego ,które z substancji z naszego najbliższego otoczenia mogą stanowić dla nas zagrożenie. Prawie wszystkie związki chemiczne wywierają wpływ na naturalne czynności organizmu ludzkiego. Te które poprawiają funkcjonowanie organizmu nazywamy lekarstwami, te które szkodzą, a nawet mogą doprowadzić do śmierci nazywamy truciznami. Między tymi substancjami istnieje bardzo subtelna granica. Juz Paracelsus twierdził „Wszystko jest trucizną i nic nie jest trucizną, tylko dawka decyduje, że jakaś substancja jest trucizną . O stopniu szkodliwości substancji chemicznej oprócz ilości decyduje jego struktura chemiczna Bardzo ważna jest również droga czyli sposób przeniknięcia do organizmu. Najbardziej niebezpieczne są zatrucia do których doszło poprzez układ oddechowy, gdyż toksyny dostają się bezpośrednio do krwiobiegu z pominięciem wątroby, w której mogłyby ulec unieszkodliwieniu.Do najczęściej spotykanych substancji, które zanieczyszczają środowisko i są bardzo niebezpieczne należą :metale ciężkie, azotany, pestycydy, polichlorowane węglowodory, dioksyny.

Zacznijmy od metali. W stanie pierwiastkowym nie stanowią zagrożenia, gdyż praktycznie są nierozpuszczalne. Wyjątkiem jest ciekła rtęć, której pary przedostają się przez drogi oddechowe i skórę powodując przewlekłe zatrucia. Najsilniejsze właściwości toksyczne wykazują sole metali ciężkich- szczególnie te dobrze rozpuszczalne. W takiej postaci kationy metali przenikają przez błony komórkowe i mogą powodować denaturację białek i w efekcie prowadzą do zaburzenia metabolizmu. Każdy metal w sposób wybiórczy uszkadza pewne tkanki. Niektóre metale ciężkie np.: żelazo, cynk, kobalt, miedź, są w małych ilościach niezbędne do życia. Są to mikroelementy. Ich nadmiar jest szkodliwy. Metale mogą powodować zatrucia ostre i przewlekłe .Najbardziej toksyczne metale to: ołów, rtęć, kadm, glin.

Ołów (Pb)- to łatwo topliwy metal.. Wchłaniany przez drogi oddechowe i skórę niszczy komórki krwi, odkłada się w kościach, uszkadza układ nerwowy. Szczególnie niebezpieczny dla dzieci. Ołów, który był składnikiem benzyny (dodatek przeciwstukowy )nagromadził się w roślinach i glebach położonych wzdłuż dróg o dużym natężeniu ruchu. Obecnie stosujemy benzyny bezołowiowe i niebezpieczeństwo zatrucia ołowiem jest nieco mniejsze. Ołów znajduje się niestety w innych produktach np. w niektórych kosmetykach, farbach do włosów, w środkach do polerowania mebli a nawet w winie. Toksyczną aktywność ołowiu zwiększają: nikotyna i alkohol, a zmniejszają jony magnezowe (Mg²⁺).

Kadm (Cd)- to miękki, szary metal. Bardzo toksyczny i rakotwórczy. Powoduje odwapnienie kości, zanik mięśni, węchu, uszkadza nerki i funkcje rozrodcze. Do organizmu dostaje się drogą oddechową i z pożywieniem. Kadm kumuluje się w organizmie człowieka i niektórych zwierząt np. ostryg oraz w liściach tytoniu skąd przechodzi do dymu papierosowego wzmagając rakotwórcze działanie nikotyny. Dużo kadmu znajduje się w liściach sałaty oraz innych roślinach rosnących przy autostradach ponieważ źródłem tego metalu są również spaliny samochodowe oraz odpadki przemysłu elektronicznego. Toksyczność kadmu zwiększa alkohol.

Glin (Al)- źródłem glinu są warzywa pochodzące z zakwaszonych gleb, leki, pokarmy pieczone w folii aluminiowej, puszkowanych napojach, konserwantach używanych w produkcji pieczywa i proszku do pieczenia. Glin zaburza gospodarkę mineralną organizmu co prowadzi do rozmiękania i łamliwości kości. Gromadzenie się tego pierwiastka jest przyczyną degeneracji mózgu, demencji a nawet choroby Alzheimera.

Należy unikać stosowania naczyń i sztućców aluminiowych, a już w żadnym wypadku nie należy używać tego typu naczyń do gotowania i przechowywania potraw kwaśnych.

Rtęć (Hg)- ciekły metal, bardzo silna trucizna. Do organizmu wnika przez skórę, płuca, układ pokarmowy. Wbudowywuje się w kości. Szczególnie niebezpieczne są połączenia organiczne rtęci które porażają układ nerwowy.

Cynk (Zn)- wpływa na prawidłowy wzrost organizmu i długość życia. Ułatwia gojenie się ran i regeneracje tkanek. Do organizmu wnika drogą oddechową i pokarmową. Nadmiar prowadzi do zaburzeń metabolizmu i niedokrwistości. Źródłem cynku w wodzie mogą być skorodowane rudy i urządzenia ocynkowane a w powietrzu- silniki spalinowe.

Nowym metalem, który pojawił się jako składnik pyłów ulicznych jest platyna emitowana przez katalizatory. Toksyczność platyny nie została przebadana. Wiadomo, że sole platyny są silnymi alergenami, działają toksycznie na płód i mogą powodować uszkodzenia nerek. Na szczęście ilość platyny nie jest jeszcze na tyle duża aby mogła stanowić ona poważne zagrożenie dla środowiska i człowieka.